Volkerak-Zoommeer als sleutelgebied
Het Volkerak-Zoommeer is een sleutelgebied binnen het nationale zoetwatersysteem en een belangrijke zoetwaterbuffer voor de Zuidwestelijke Delta. In 2020 is besloten het meer zoet te houden, een keuze die in ieder geval tot 2050 houdbaar is en naar verwachting ook daarna. De aanvoer via het Hollandsch Diep blijft daarbij van groot belang. De komende jaren werken we, op basis van het langetermijnperspectief 2050, aan maatregelen die het gebied ecologisch veerkrachtig, economisch vitaal en klimaatbestendig maken. Het meer vervult daarbij meerdere functies, zoals zoetwaterbuffer, waterberging, natuur en scheepvaart. Samenwerking over grenzen heen is essentieel, waarbij waterkwaliteit de basis vormt en wordt ingezet op het verminderen van nutriënten en het beperken van zoutinvloed.
Robuuste verbindingen
Door de aanleg van de Deltawerken zijn wateren in de Zuidwestelijke Delta van elkaar gescheiden door dammen, keringen en sluizen. Geleidelijke overgangen tussen land en water, verbindingen tussen grote en kleine wateren en zoet-zoutovergangen zijn grotendeels verdwenen. Dit heeft grote gevolgen gehad voor de ecologie en waterkwaliteit in de Rijn-, Maas- en Scheldemonding, een gebied van internationaal belang voor vogels en vissen. Een gezond en veerkrachtig systeem is beter bestand tegen drukfactoren zoals menselijk gebruik en klimaatverandering. Daarom zetten we in op het herstellen van zoet-zoutgradiënten, het creëren van geleidelijke land-waterovergangen, het verbeteren van verbindingen en het terugbrengen van robuuste getijdedynamiek.
Dynamische deltanatuur
Dynamische deltanatuur richt zich op een toekomst- en klimaatbestendig ecosysteem dat past bij het estuariene karakter van de Zuidwestelijke Delta en ruimte biedt voor natuur, wonen en werken. Een dynamisch water- en bodemsysteem vormt de basis, waarbij de wisselwerking tussen zoute getijden en zoete rivierafvoer zorgt voor natuurlijke opbouw en afbraak van het landschap. Door de Deltawerken is een groot deel van deze dynamiek verdwenen en zijn systemen ontstaan met een andere balans. Hoewel de delta nog steeds een belangrijk knooppunt is voor vogels en vissen, kennen de afzonderlijke systemen ecologische knelpunten. De opgave voor ecologie en waterkwaliteit is groot, onder meer vanuit de Kaderrichtlijn Water, Natura 2000 en de natuurherstelopgave.
Van lijnen naar zones
Waterveiligheid in Nederland is goed geregeld via het Hoogwaterbeschermingsprogramma, waarmee uiterlijk in 2050 alle primaire waterkeringen aan de wettelijke normen voldoen. Ook in de Zuidwestelijke Delta blijven we de bestaande keringen versterken, ondanks de stijgende zeespiegel. Tegelijk neemt de druk op de ruimte toe door woningbouw, economie en natuur. Daarom groeit de behoefte om anders naar waterveiligheid te kijken: niet alleen als een lijn, maar als een zone waarin ook andere opgaven een plek krijgen. Deze bredere benadering biedt kansen voor een integrale inrichting van de leefomgeving en vraagt om nieuwe vormen van samenwerking en uitvoering.
Sponswerking vergroten
We willen kampioen water vasthouden worden. Elke druppel telt. De vraag naar zoet water voor landbouw, natuur en drinkwater vraagt om zekerheid en duidelijkheid, zodat gebruikers zich kunnen aanpassen. Daarom zetten we in op het zoveel mogelijk vasthouden van regenwater voor gebruik in droge tijden. De bodem biedt op veel plaatsen een grote buffer, waar beter gebruik van kan worden gemaakt. In dit focuspunt werken we aan het opschalen van maatregelen naar een groter gebied, zodat gebruikers perspectief krijgen voor de komende decennia en het systeem beter voorbereid is op toenemende droogte.
Weerbaar tegen weersextremen
Door klimaatverandering krijgt de Zuidwestelijke Delta steeds vaker te maken met weersextremen zoals hevige neerslag, langdurige droogte en hitte. Binnen drie werkregio’s wordt hier vanuit het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie actief aan gewerkt. Daarbij wordt ingezet op een bodem- en watersturend systeem, ondersteund door onderzoek en metingen naar wateroverlast en overstromingsrisico’s. Zo ontstaat een beter beeld van waar de grootste klimaatrisico’s liggen. Tegelijk wordt gewerkt aan oplossingen voor droogte en hitte, waarmee ruimtelijke adaptatie verder wordt uitgewerkt binnen de Zuidwestelijke Delta.