De droogte was in de Zuidwestelijke Delta sterk voelbaar. In Vlissingen liep het neerslagtekort op tot bijna 400 millimeter, ten opzichte van 291 millimeter landelijk. Ook was het tekort van 2025 in de winter niet volledig aangevuld. Tegelijkertijd waren de rivierafvoeren bijzonder laag. Daarmee stond zowel de beschikbaarheid van water in de regio als de aanvoer van buitenaf onder druk.
De droogte had ook grote gevolgen voor de gebieden zonder externe wateraanvoer. Dit artikel richt zich op het waterbeheer en de zoetwatervoorziening in samenhang met het hoofdwatersysteem.
Water verdelen rond het Volkerak-Zoommeer
Het Volkerak-Zoommeer kwam de droge zomer goed door. Vanuit het Hollandsch Diep werd voldoende water van goede kwaliteit aangevoerd om het meer op peil te houden en de omliggende gebieden van zoet water te voorzien. Dat vroeg om voortdurende afstemming met de Rijn-Maasmonding. Door de lage rivierafvoer kwam het zout van de Noordzee daar steeds verder landinwaarts. Vooral tijdens springtij dreigden belangrijke inlaatlocaties te verzilten. De waterinlaat naar het Volkerak-Zoommeer werd daarom verschillende keren tijdelijk beperkt. Zo bleef meer rivierwater beschikbaar om het zout in de Rijn-Maasmonding tegen te houden. Dit was succesvol, waardoor de inlaat Bernisse toch steeds zoet water kon blijven innemen voor het Brielse Meer. Het zoutgehalte in het Volkerak-Zoommeer liep hierdoor wel steeds iets op. Zodra de omstandigheden het toelieten, werd daarom extra water ingelaten. Het is op deze manier gelukt om de aanvoer en het zoutgehalte in het Volkerak-Zoommeer op orde te houden, maar het was wel spannend. De langdurige droge en hete zomer heeft de kwetsbaarheid en het verdelingsvraagstuk weer concreet op de kaart gezet. De beschikbaarheid van voldoende zoet water blijft in droge perioden een balans zoeken in verdeling van schaarste (aanvoer en kwaliteit) voor de watervragers in de aanliggende gebieden van het Volkerak-Zoommeer, Hollandsch Diep en Brielse Meer (Westland).
Jan Bonjer, dijkgraaf waterschap Hollandse Delta en lid van het Gebiedsoverleg Zuidwestelijke Delta: ‘De zoetwatervoorziening van onze gebieden hangt nauw samen in de Zuidwestelijke Delta. Deze zomer laat zien hoe een beheermaatregel in het ene gebied doorwerkt in het andere en hoe we onderling afhankelijk zijn. Bij schaarste zoeken we steeds de balans tussen de aanvoer naar het Brielse Meer, onder meer voor gebruikers op Voorne-Putten en in het Westland, en naar het Volkerak-Zoommeer. Ik wil alle betrokkenen hartelijk danken voor de goede afstemming en professionele prestatie.’
‘Samen met de betrokken deltaprogramma’s en zoetwaterregio’s moeten we onderzoeken hoe zout zich bij lage rivierafvoeren door de Rijn-Maasmonding verspreidt en wat keuzes in de waterverdeling betekenen voor de zoetwatervoorziening. Het is belangrijk om de mogelijkheden en grenzen van het huidige beheer nog scherper in beeld te brengen, zodat we tijdig kunnen bepalen of, hoe en wanneer een andere strategie nodig is. Deze zomer onderstreept dat we daar niet mee kunnen wachten.’
In de Ontwikkelagenda van het Deltaprogramma en de Integrale Voorkeursstrategie Zuidwestelijke Delta is de urgentie benoemd om met de Deltaprogramma’s Rijnmond-Drechtsteden, Zuidwestelijke Delta, Centraal-Holland en de zoetwaterregio’s een kennisimpuls verzilting Rijn-Maasmonding te starten. De uitkomsten moeten bijdragen aan toekomstige keuzes binnen de Deltabeslissing Grote rivieren en delta’s. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) verwacht hier in 2028 mee te starten.
Kwetsbaarheid Kanaal Gent-Terneuzen
Voor het Kanaal Gent-Terneuzen waren de mogelijkheden beperkter. Het kanaal krijgt het water vanuit Vlaanderen, vooral uit de Schelde en de Leie. Dit water houdt het kanaal zoet genoeg en op peil, wat belangrijk is voor voldoende diepgang voor de scheepvaart. Door de lage rivierafvoeren verziltte het kanaal sterk en daalde het waterpeil. In augustus dreigde het peil zo laag te worden dat de veiligheid van de waterkeringen in het geding kon komen. Uit voorzorg werden noodpompen geplaatst op het sluizencomplex. Uiteindelijk viel op tijd regen en hoefden de pompen niet te worden ingezet. Om waterverlies bij het schutten te beperken, waren de sluizen tijdelijk en beperkt gestremd. Dat had gevolgen voor de scheepvaart. De werkgroep Droogte van de Vlaams-Nederlandse Scheldecommissie (VNSC) adviseert over maatregelen om het huidige gebruik van het kanaal te kunnen voortzetten.
Mieke Ohm, directeur Netwerkontwikkeling bij Rijkswaterstaat Zee en Delta en lid van het Gebiedsoverleg Zuidwestelijke Delta: ‘Deze zomer laat zien hoe kwetsbaar het Kanaal Gent-Terneuzen is bij langdurige droogte. De droogteproblematiek van het kanaal vraagt om een gezamenlijke aanpak van Nederland en Vlaanderen die het waterbeheer en het gebruik van het kanaal ook in de toekomst mogelijk houdt. Deze zomer onderstreept het belang daarvan. De Zuidwestelijke Delta volgt de ontwikkelingen van de werkgroep Droogte van de VNSC en sluit hierop aan met de invulling van de Integrale Voorkeursstrategie Zuidwestelijke Delta.’
Besparen, benutten en bergen
De afgelopen zomer onderstreept de urgentie waarom de Zuidwestelijke Delta inzet op zoet water besparen, beter benutten en bergen. Afstemming tussen waterbeheerders blijft nodig, maar ook in de gebieden zelf ligt een opgave: meer water vasthouden en de watervraag verminderen, zowel waar wateraanvoer mogelijk is als waar die ontbreekt. Het Uitvoeringsprogramma Zuidwestelijke Delta 2050 verbindt deze opgave aan maatregelen en onderzoek voor de komende jaren. Zo werken de partners aan een waterbeschikbaarheid die beter bestand is tegen langdurige droogte, in samenhang met de opgaven voor natuur, landbouw en economie en weerbare gebruikers.