Kennisdag Zuidwestelijke Delta 2026

Op donderdag 26 november organiseert de Kenniscommunity Zuidwestelijke Delta de achtste editie van de Kennisdag. Dit jaar is het thema ‘Waterkwaliteit’. Het programma duurt van 09.15 – 16.00 uur met aansluitend een netwerkborrel. De bijeenkomst vindt plaats in het Topshuis in Vrouwenpolder.

Hoe staat het met de waterkwaliteit in de Zuidwestelijke Delta? Welke ontwikkelingen zien we en voor welke uitdagingen staan we? Tijdens deze dag kijken we naar de ontwikkelingen van de afgelopen 25 jaar, actuele vraagstukken zoals PFAS en de betekenis van water voor onze leefomgeving. Met inspirerende keynote sprekers en verschillende verdiepende break-out sessies verkennen we de waterkwaliteit vanuit verschillende invalshoeken.

Ook dit jaar is er een Kennismarkt en volop ruimte voor kennisdeling, inspiratie en ontmoeting tussen onderzoekers, beleidsmakers, beheerders en andere professionals die bijdragen aan een toekomstbestendige delta.

We hopen je op 26 november te ontmoeten!

Heb jij interesse om een bijdrage te leveren aan de Kennismarkt? Neem dan contact op met denise@organisatiekracht.com.

De partijen die gezamenlijk de Kenniscommunity Zuidwestelijke Delta vormen zijn: Rijkswaterstaat, Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN), Zeeuwse Milieufederatie (ZMf), Deltares, Wageningen Marine Research (WMR), Staatsbosbeheer, Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ), HZ University of Applied Sciences en Delta Climate Center (DCC).

Programma

Het programma is als volgt:

09.15 – 10.00 uur: Inloop
10.00 – 12.00 uur: Welkom

Plenaire programma met keynote sprekers:

  • Van rood naar perspectief: 25 jaar waterkwaliteit in de Zuidwestelijke Delta door Thijs Poortvliet, Rijkswaterstaat Zee en Delta
  • PFAS, een veelkoppig monster: wat weten we en wat doen we eraan? door Tom Bosma, Deltares
  • Waterverhalen door Godelieve Spaas, HZ University of Applied Sciences en het Delta Climate Center

12.00 – 12.45 uur: Lunch en Kennismarkt
13.00 – 14.15 uur: Eerste ronde break-out sessies

  • Wanneer is water écht gezond? Ecologische waterkwaliteit in een veranderende delta.
  • Wie voedt de Delta? Over nutriënten, productiviteit en draagkracht.
  • Ecotoxicologie: van stoffen naar effecten.

14.30 – 15.45 uur: Tweede ronde break-out sessies

  • De zoute meren: de waterbodem bepaalt?
  • Waterkwaliteit in beeld: van meten naar weten.
  • PFAS: waarnemen, begrijpen en duiden.

15.50  – 16.00 uur: Plenaire afsluiting
16.00 – 17.00 uur: Netwerkborrel en Kennismarkt

Van rood naar perspectief: 25 jaar waterkwaliteit in de Zuidwestelijke Delta

Thijs Poortvliet, Rijkswaterstaat Zee en Delta

Als waterbeheerder is de eerste reflex vaak om te kijken naar wat niet goed gaat. Normoverschrijdingen, PFAS, ecologische doelen die nog niet gehaald worden. Maar klopt het beeld dan nog wel volledig? In deze keynote neemt Thijs Poortvliet je mee langs 25 jaar werken aan de waterkwaliteit van de Schelde en de Zuidwestelijke Delta. Vanuit verschillende rollen zag hij hoe de manier waarop we naar waterkwaliteit veranderde. Aan de hand van persoonlijke ervaringen, historische ontwikkelingen en actuele uitdagingen laat hij zien dat waterkwaliteit niet alleen een verhaal is van opgaven, maar ook van vooruitgang. Wat kunnen we leren van de successen uit het verleden? En welke rol spelen samenwerking, kennisdeling en internationale verbindingen bij de uitdagingen van vandaag?

Biografie
Thijs Poortvliet werkt inmiddels ruim 25 jaar bij Rijkswaterstaat Zee en Delta. In die periode vervulde hij uiteenlopende functies binnen het waterbeheer, waaronder inspecteur handhaving, vergunningverlener, zwemwatercoördinator, projectmanager en omgevingsmanager. Tegenwoordig is hij coördinator Kaderrichtlijn Water voor Rijkswaterstaat Zee & Delta en secretaris in de Internationale Scheldecommissie. Daarnaast houdt hij zich al jarenlang intensief bezig met opkomende stoffen zoals PFAS. Zijn drijfveer is het verbinden van kennis, praktijk en samenwerking om de waterkwaliteit in de Zuidwestelijke Delta en het internationale Scheldestroomgebied verder te verbeteren.

PFAS, een veelkoppig monster: wat weten we en wat doen we eraan?

Tom Bosma, Deltares

PFAS is in veel opzichten een veelkoppig monster. We hebben te maken met een enorm aantal verschillende verbindingen, met een giftigheid die leidt tot lage milieunormen. Naast ernstig vervuilde locaties (bijvoorbeeld oefenlocaties van de brandweer), hebben we te maken met achtergrondconcentraties die boven voorgestelde risicogrenzen liggen. In zijn presentatie gaat Tom Bosma in op processen die de verspreiding van PFAS beïnvloeden. Zoals sedimentatie van zwevend slib, binding aan levende organismen, omzetting van precursoren (vaak onbekende PFAS die via een aantal stappen transformeren bekende PFAS zoals PFOS en PFOA). Op basis hiervan schetst hij een mogelijk handelingsperspectief en bespreekt hij kennisleemten die tot een verbetering van het handelingsperspectief kunnen leiden.

Biografie
Tom Bosma heeft een rijke ervaring met onderzoek naar de kwaliteit van bodem en water en biologische oplossingen voor de sanering van bodem en grondwater. Na zijn promotieonderzoek vervulde hij uiteenlopende rollen in onderzoeksorganisaties, zoals senioronderzoeker bij het Zwitserse EAWAG, projectleider en manager bij TNO, hoofd van het Geolab bij Universiteit Utrecht, onderzoeker bij de WUR. Hij is een ervaren manager van projecten met een publiek-private grondslag, met een open oog voor het belang van de verschillende stakeholders. Zijn motto in het projectonderzoek is: “Samen zijn we sterker”. Sinds 2022 is hij werkzaam bij Deltares. Daar is hij betrokken bij bodemsaneringsprojecten en geeft hij leiding aan een omvangrijk onderzoek naar het lot van PFAS in bodem en water en mogelijkheden voor biologische verwijdering. Tom is betrokken bij de PFAS-werkgroep van NICOLE, een toonaangevend Europees netwerk voor duurzaam landgebruik.

Waterverhalen

Godelieve Spaas, HZ University of Applied Sciences en Delta Climate Center

Nederland is een waterland. Onze geschiedenis, cultuur en manier van samenleven zijn gevormd door het water. We leven ermee, beschermen ons ertegen, proberen het te beheersen en zijn er tegelijkertijd volledig van afhankelijk. We kennen verhalen uit onze zoetwatercultuur, waarin maakbaarheid, overleg, polderen en voorspelbaarheid centraal staan. En verhalen uit de zoutwatercultuur, waarin kwetsbaarheid, avontuur, aanpassingsvermogen en het leven dat zich ontvouwt een belangrijke rol spelen. Waterverhalen kleuren ons denken, onze waarden en ons handelen. De kwaliteit van ons water staat onder druk. We meten, onderzoeken en maken plannen om die te verbeteren. Een betere waterkwaliteit vraagt ook om een andere relatie met water. Hoe luisteren we ernaar, hoe dragen we er zorg voor en hoe geven we het ruimte? Wat verandert er wanneer we water niet alleen proberen te beheersen, maar er ook mee samenleven en werken? Water stroomt door ons landschap, onze geschiedenis en ons lichaam. De kwaliteit van het water en die van ons leven zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Godelieve Spaas neemt ons mee in oude en nieuwe, bestaande en verzonnen waterverhalen. Verhalen die ons vasthouden en verhalen die ruimte maken voor nieuwe manieren van denken en handelen.

Biografie
Godelieve Spaas is lector Kunst | Cultuur | Transitie aan de HZ University of Applied Sciences en het Delta Climate Center. Ze doet artistiek onderzoek naar de culturele veranderingen die nodig zijn om transities in de delta mogelijk te maken. Daarin werkt ze samen met kunstenaars uit verschillende disciplines, die verhalen vinden, vertellen en veranderen. Met hun werk brengen zij andere vormen van kennis en ervaring in, waardoor nieuwe ruimte ontstaat voor verandering.

Ronde 1

Wanneer is water écht gezond? Ecologische waterkwaliteit in een veranderende delta.

Ecologische waterkwaliteit gaat over meer dan chemische normen of afzonderlijke soorten. Uiteindelijk draait het om de vraag of ecosystemen goed functioneren, voldoende veerkracht hebben en zich aan kunnen passen aan veranderingen. De Deltawateren staan onder druk door menselijke ingrepen en drukfactoren. Daarbij komen de gevolgen van klimaatverandering en veranderingen in soortgemeenschappen.

In deze sessie kijken we naar de ecologische waterkwaliteit vanuit systeemfunctioneren, klimaatbestendigheid en biodiversiteit. We bespreken de inzichten in de huidige toestand in de Delta,  hoe soortengemeenschappen door de tijd veranderen en de toekomst van ecologische waterkwaliteit in een veranderend klimaat.

Wie voedt de Delta? Over nutriënten, productiviteit en draagkracht

Nutriënten zoals stikstof, fosfor en silicaat vormen de basis van het voedselweb. Planten en algen gebruiken deze voedingsstoffen voor hun groei en vormen daarmee de motor achter de productie van biomassa. Zowel een overschot als een tekort aan nutriënten kan gevolgen hebben voor het ecosysteem. Te hoge concentraties kunnen leiden tot eutrofiëring en overmatige algengroei, terwijl een tekort de productiviteit beperkt en daarmee de hoeveelheid voedsel voor hogere trofische niveaus vermindert.

De wateren van de Zuidwestelijke Delta ontvangen hun nutriënten via de rivieren, gemalen en de Noordzee. Door succesvol milieubeleid zijn de aanvoer en concentraties van nutriënten vanuit de rivieren de laatste decennia sterk afgenomen. Daarnaast hebben waterbouwkundige ingrepen de zoet-zoutovergangen en de aanvoer van rivierwater ingrijpend veranderd. Deze ontwikkelingen hebben invloed gehad op de primaire productie en daarmee op het functioneren van het voedselweb.

In deze sessie onderzoeken we hoe veranderingen in de nutriëntenbeschikbaarheid doorwerken in de productiviteit en draagkracht van deltawateren. We horen welke ecologische effecten fosfaatlimitatie kan hebben aan de hand van onderzoek in de Marker Wadden. Vervolgens krijgen we inzicht in recente ontwikkelingen in de primaire productie van Deltawateren. Tot slot bekijken we wat deze veranderingen betekenen voor de voedselbeschikbaarheid en de draagkracht voor schelpdieren in de Oosterschelde.

Een sessie over de cruciale schakel tussen waterkwaliteit, primaire productie en de veerkracht van het ecosysteem.

Sprekers:

  • Ruurd Noordhuis, Deltares
  • Nicole Dijkman, RWS-CIV
  • Vincent Escaravage, Wageningen Marine Research

Ecotoxicologie: van stoffen naar effecten

De kwaliteit van het water wordt vaak beoordeeld aan de hand van normen voor afzonderlijke stoffen. In de praktijk worden planten en dieren echter blootgesteld aan een mengsel van verontreinigingen. Daardoor kunnen effecten optreden die op basis van individuele stoffen moeilijk zijn te voorspellen. Na een periode waarin ecotoxicologie minder nadrukkelijk in beeld was, groeit de aandacht opnieuw. Ontwikkelingen rond PFAS, andere opkomende stoffen en mengseleffecten maken duidelijk dat er nog belangrijke kennisvragen liggen over de doorwerking van verontreinigingen in aquatische ecosystemen.

In deze sessie geven experts vanuit beheer en onderzoek een kijkje in de actuele stand van kennis, nieuwe ontwikkelingen en de belangrijkste kennisleemten. Centraal staat de vraag hoe we de effecten van stoffen en stoffenmengsels op organismen en ecosystemen beter kunnen begrijpen, meten en voorspellen, zodat deze kennis benut kan worden voor effectief beheer van de Zuidwestelijke Delta.

Ronde 2

Waterkwaliteit in beeld: van meten naar weten.

Een gezonde Zuidwestelijke Delta vraagt om goede, betrouwbare en bruikbare informatie over de kwaliteit van het water. Maar wat moeten we meten, waar en hoe vaak? En hoe zorgen we ervoor dat al die metingen daadwerkelijk leiden tot beter inzicht en betere keuzes? In deze break-out sessie verkennen we hoe traditionele meetnetten, realtime sensoren, innovatieve technieken en slimme data-analyse elkaar kunnen versterken. We kijken naar de uitdagingen van meten in een dynamische delta, waar getij, zoet-zoutgradiënten, temperatuur en zuurstof voortdurend veranderen. Aan de hand van concrete voorbeelden uit de Zeeuwse wateren bespreken we wat bestaande meetprogramma’s ons leren, welke nieuwe technieken perspectief bieden en hoe verschillende organisaties hun data beter kunnen verbinden.

De centrale vraag: hoe zorgen we ervoor dat we in de toekomst niet alleen méér meten, maar vooral slimmer meten? Zodat data daadwerkelijk bijdragen aan een gezonde en toekomstbestendige Zuidwestelijke Delta.

De zoute meren: de waterbodem bepaalt? 

De zoute meren van de Zuidwestelijke Delta staan voor complexe waterkwaliteitsvraagstukken. Zuurstoftekorten, stratificatie, opwarming en veranderingen in het bodemleven in het Grevelingenmeer en het Veerse Meer hangen nauw met elkaar samen. En bepalen in belangrijke mate de waterkwaliteit en ecologisch functioneren. Maar waar ligt de sleutel tot verbetering: in de waterkolom, in de waterbodem of juist in de wisselwerking daartussen? In deze sessie nemen drie experts je mee onder het wateroppervlak.

PFAS: waarnemen, begrijpen en duiden.

PFAS is een van de meest besproken waterkwaliteitsonderwerpen van dit moment. Achter de maatschappelijke aandacht schuilt een omvangrijk en snel ontwikkelend kennisdossier. Hoe meten we PFAS? Wat weten we over het voorkomen ervan in water, bodem en biota? En hoe worden risico’s beoordeeld en geduid?

In drie korte bijdragen belichten experts verschillende perspectieven op PFAS. Langs de lijn waarnemen → begrijpen → duiden krijg je een beeld van actuele kennisontwikkelingen, inzichten en open vragen. De sessie geeft geen volledig overzicht van alles wat over PFAS bekend is, maar laat je kennismaking met enkele belangrijke ontwikkelingen binnen dit snel evoluerende onderzoeksveld.

Het is niet meer mogelijk om je aan te melden voor de Kennisdag op 26 november. Heb je een vraag? Mail die dan naar secretariaat@zwdelta.nl.
Topshuis

Locatie

Topshuis
Dijkgraaf A.M. Gelukweg 1
4354 RA Vrouwenpolder

Let op: in verband met de beveiliging van het Topshuis is het niet mogelijk zonder toegangsbewijs naar het Topshuis te komen. Na aanmelding ontvang je een bevestiging en voorafgaand aan het evenement ontvang je van de locatie een ticket waarmee je toegang krijgt tot het Topshuis.

Meer informatie

Heb je een vraag of opmerking? Mail die dan naar secretariaat@zwdelta.nl.