Intro
[Beeld: De aarde tegen een zwarte achtergrond. In beeld staat de titel: ‘Zeespiegelstijging? Landspiegelstijging!’]
[Voice-over] Het ontstaan van leven op aarde is één van de grootste raadsels in de wetenschap. Leven dat zich vermenigvuldigt en in miljarden jaren die dunne beschermende schil creëert: de biosfeer.
0:23
[Beeld rond 0:25: De gebogen rand van de aarde, met een dunne, blauw oplichtende laag langs de horizon. Boven de aarde is de maan zichtbaar.]
[Voice-over] En hoe verklaren we de wonderbaarlijk rijke verscheidenheid aan leven? Waarschijnlijk hebben we die te danken aan de sterke getijden, veroorzaakt door onze onevenredig grote satelliet, de maan.
Dit getij schiep dynamische ecosystemen. Nat, droog, zout, zoet, slikkig, zandig: overgangen die als evolutionaire trainingsvelden dienden.
[Beeld rond 0:50: Luchtbeeld van drooggevallen slikken en zandplaten, doorsneden door ondiepe geulen met water.]
[Voice-over] Onze maan, aanbeden als de godin van de vruchtbaarheid, blijkt ook de moeder van de biodiversiteit.
0:57
[Voice-over] Aangetrokken door de maan komt het water hoog te staan. Omdat de aarde onder deze hoge waterstand doordraait, verplaatst het zich. Dit ervaren we als de getijdengolf.
[Beeld rond 1:15: Een kaart van de Noordzee, met Groot-Brittannië aan de linkerkant en het Europese vasteland aan de rechterkant. Blauwe kleurvlakken langs de kusten ondersteunen de uitleg over de getijdengolf.]
[Voice-over] In het Noordzeebekken nadert de getijdengolf uit het noordelijk deel van de Atlantische Oceaan en zwiert langs de kusten van Schotland en Engeland. Dan roteert hij, krijgt een duw van de getijdengolf uit het Kanaal en trekt langs onze kust verder naar het noorden.
1:26
[Voice-over] Deze waterverplaatsing stuurt een immense rivier van zand en slib voort. Een ware slibslang die het materiaal aanvoert dat ons land in millennia door opslibbing heeft gevormd.
[Beeld rond 1:40: Op de Noordzeekaart loopt een brede, bruine strook langs de Engelse kust, door het zuidelijke deel van de Noordzee en langs de Nederlandse kust. Deze verbeeldt het transport van zand en slib.]
[Voice-over] Dus dat Nederland door de Nederlanders is gemaakt, is maar de helft van het verhaal.
Wel hebben wij door onze strategie van een zo kort mogelijke, gesloten kustverdediging de deur dichtgegooid voor deze land en leven brengende stroom.
1:54
[Voice-over] We hebben zeegaten afgesloten en vloedkommen afgedampt. Dat biedt waterveiligheid. Maar voor hoelang? De prognoses rond de zeespiegelstijging worden steeds alarmerender.
[Beeld rond 2:05: Een gedeeld beeld. Links een lange, rechte dam of dijk met een weg, omgeven door water. In het water staan windmolens. Rechts een kaart van de Nederlandse kust met ingekleurde kustzones.]
[Muziek]
2:07
[Voice-over] Kunnen we de formidabele natuurkracht van de getijden opnieuw benutten om mee te groeien met de stijgende zeespiegel?
Als we het natuurlijke proces van opslibbing een kans willen geven, dan moeten we sommige dammen vervangen en ruimte creëren voor de dynamiek van het getij.
2:24
[Voice-over] Het principe is simpel. Het van sediment zwangere water stroomt een kom in waar de stroomsnelheid afneemt en zand en slib bezinken.
[Beeld rond 2:30: Onderwaterbeeld met talrijke kleine, zwevende deeltjes tegen een donkergroene achtergrond.]
[Voice-over] Grovere deeltjes dicht bij de instroomopening, fijnere deeltjes verderop in de kom. Dit mechanisme werkt op elk schaalniveau, van een complete delta tot een mosselbed.
2:48
[Voice-over] Gelijktijdig met de sedimentatie werkt een tweede, even formidabele kracht: de levende natuur.
[Beeld rond 2:55: Close-up van schelpdieren en zeewier in ondiep water. De schelpen steken gedeeltelijk boven het water uit.]
[Voice-over] Leven, van microscopisch klein tot een successie van planten en dieren, versnelt niet alleen de opslibbing met een factor twee tot drie. Het transformeert het ingevangen slib tot beschermende kwelders.
3:09
[Voice-over] Waar opslibbing en biobouwers samen toe in staat zijn, zien we aan het Verdronken Land van Saeftinghe. Liggend aan de open Westerschelde heeft de opslibbing hier de zeespiegel meer dan bijgehouden.
[Beeld rond 3:20: Luchtbeeld van uitgestrekte groene schorren en grijze slikken, doorsneden door vertakkende geulen. Op het brede water op de achtergrond vaart een vrachtschip.]
[Voice-over] Saeftinghe, terecht het dak van Zeeland genoemd, is nu verreweg het hoogste punt in het estuarium.
3:34
[Voice-over] In de afgelopen duizend jaar zijn natuurlijke processen benut voor een geslaagde strategie van landaanwinning.
De herontdekking is dat we deze mechanismen ook in onze tijd kunnen inzetten, in combinatie met nieuwe technieken, als bescherming tegen de stijgende zeespiegel.
[Beeld rond 3:45: Luchtbeeld van een vlak kustgebied met rechte, evenwijdige geulen en langgerekte stroken land. Water ligt tussen de stroken; op de achtergrond is groen land zichtbaar.]
[Voice-over] Het verschil is dat we het gewonnen land nu niet meer van de zee gaan afsluiten.
3:56
[Voice-over] Hoe doen we dit? Bijvoorbeeld door het creëren van komberging, door slimme openingen te maken in een bestaande dijk, maar niet voordat er landinwaarts een nieuwe achterdijk is gebouwd.
Met deze strategische terugtrekking van honderden meters kopen we ruimte en tijd om mee te groeien tot meer dan vijf meter zeespiegelstijging.
4:17
[Voice-over] Getij na getij, millimeter na millimeter, komt de nieuwe kwelder tussen de dijken omhoog.
[Beeld rond 4:24: Een getekende visualisatie van een kustlandschap. Bij een rood-witte vuurtoren ligt een opening naar een gebied met vertakkende watergeulen en begroeide kwelders. Naast de vuurtoren is een groep vogels afgebeeld.]
[Voice-over] De kwelder en de nieuwe dijk vormen een breed, solide geheel dat in extreme situaties wel kan overspoelen, maar niet kan doorbreken.
4:34
[Voice-over] De achterdijk zelf wordt, naarmate de zeespiegel stijgt, periodiek versterkt naar de buitenzijde toe. De binnenteen van deze dijk blijft stabiel, wat zekerheid biedt voor het grondgebruik.
4:48
[Voice-over] Het hele gebied is een coproductie van mens en natuur waarin honderden jaren worden geïnvesteerd.
[Beeld rond 4:56: Twee luchtbeelden naast elkaar. Links een natuurlijk landschap met kronkelende geulen en begroeiing. Rechts een terrein waar gele grondverzetmachines werken, met duidelijke rijsporen in de grond.]
[Voice-over] En net als bij de bouw van een kathedraal: degenen die er nu aan beginnen, zullen het eindresultaat nooit aanschouwen.
5:04
[Voice-over] De meegroeifilosofie is meer dan het oplossen van een waterveiligheidsprobleem. Het verruimt onze blik qua ruimte en tijd.
We beseffen weer dat Nederland onderdeel is van een veel grotere geografische eenheid: van de bronnen van Rijn, Maas, Eems en Schelde tot in de zee.
[Beeld rond 5:21: Een reliëfkaart van een groot deel van Europa. Rivieren en hun vertakkingen zijn als blauwe lijnen weergegeven.]
[Voice-over] En we moeten leren denken op een veel langere tijdschaal. Zeespiegelstijging gaat deltabewoners nog tientallen generaties bezighouden.
5:29
[Voice-over] Het maakt ons ook ten diepste bewust van de kwetsbare positie van onze delta. Het water komt van alle kanten. Uit de rijzende zee, uit rivieren die steeds onvoorspelbaarder zijn en door grilliger weer en clusterbuien.
[Beeld rond 5:46: Over de Europese kaart liggen blauwe en paarse kleurvlakken, passend bij de uitleg over grilliger weer en neerslag.]
[Voice-over] Van onderop dreigt de zoute kwel. De meegroeifilosofie is op al deze vier waterbedreigingen toepasbaar.
[Muziek]
5:55
[Voice-over] We kunnen ons niet vastklampen aan wat we nu hebben. We moeten de geschiedenis van de landaanwinning een klein stukje terugdraaien om dit niveau van waterveiligheid te bereiken.
Maar bedenk wat we terugkrijgen: ruimtelijke kwaliteit en een enorme ecologische winst door de toevoeging van grote oppervlaktes kwelders.
[Beeld rond 6:11: Een weids kwelderlandschap met lage begroeiing, slikken en open water. Een grote groep vogels bevindt zich op het water en langs de ondiepe randen.]
6:16
[Voice-over] Meegroeien kust een robuust estuarien ecosysteem wakker dat niet als een kasplantje hoeft te worden beschermd, maar, de rollen omkerend, ons kan beschermen.
6:29
[Voice-over] Maar we moeten niet in de val trappen dat alle waterveiligheidsproblemen met natuurlijke middelen kunnen worden opgelost.
[Beeld rond 6:36: Een onstuimige zee. Hoge golven slaan tegen stenen havenhoofden met een rood-wit en een groen-wit baken. Het water spat hoog op.]
[Voice-over] Het motto is: zacht waar mogelijk, hard waar nodig.
6:43
[Voice-over] Tot slot: de filosofie van het meegroeien nodigt ons uit afscheid te nemen van de illusie dat alles technisch oplosbaar is.
Hybride oplossingen zijn dus een essentiële toevoeging aan het repertoire van onze waterbouwers als we Nederland waterveilig willen houden.
6:58
[Beeld rond 7:01: Een ingekleurde kaart van het kustgebied. De kustlijn is met een dikke, donkere lijn gemarkeerd; langs de kust liggen roze en groene zones.]
[Voice-over] De kust langslopend wordt ook duidelijk dat behalve de opslibbende kwelders ook andere biobouwers ons kunnen gaan helpen.
[Vloedbossen — woord onzeker] remmen de golfoploop. Natuurlijke veenvorming binnendijks verhoogt het land en wind- en waterdynamiek versterken en verbreden de duinreep.
7:20
[Voice-over] Alles in de meegroeistrategie herinnert ons eraan dat we deel uitmaken van het web van leven.
[Beeld rond 7:26: Een kleurrijke overzichtstekening van het kustlandschap. Verschillende gebieden zijn groen, blauw, geel en roze ingekleurd. Verspreid over de kaart staan kleine tekeningen van dieren en begroeiing.]
[Voice-over] Alle soorten die al miljoenen jaren de delta bewonen, kunnen helpen ons bestaan hier te rekken.
7:33
[Voice-over] Er is geen harde grens tussen cultuur en natuur. Deze samenwerking helpt ook mee aan het natuurlijk autonoom herstel van die ene bubbel waar niemand uit kan stappen: de biosfeer van onze levende planeet.
[Beeld rond 7:41: De aarde vanuit de ruimte. Witte wolken liggen boven het blauwe aardoppervlak. Langs de gebogen horizon is de dunne, blauw oplichtende atmosfeer zichtbaar.]
Outro
[Zwart beeld.]
[Aftiteling: Op een zwarte achtergrond staat ‘Mede mogelijk gemaakt door’, met daaronder logo’s van betrokken organisaties. Daaronder zijn onder meer Provincie Zeeland, Vogelbescherming Nederland, WWF, Boskalis, Natuurmonumenten, Waddenvereniging en Zuidwestelijke Delta.]
