De PAGW is één van de programma’s die zich richt op het verbeteren van ecologie en waterkwaliteit in de Rijn-, Maas- en Scheldemonding. De preverkenning Vis en Vogels richt zich op het verbeteren en herstellen van de leefcondities van vissen en visetende vogels in de Rijn-, Maas- en Scheldemonding.
Na de opening door Erik Jan van der Meer van het programmateam Zuidwestelijke Delta gaf Mascha Dedert van Rijkswaterstaat een toelichting over de preverkenning Vis en Vogels. We kregen ook al een doorkijk in de raakvlakken van de Preverkenning met andere programma’s. Hierna gaf Arno Nolte van Deltares via een reflectie goed aan hoe programma’s verschillen door een ander perspectief: het culturele perspectief versus het institutionele perspectief.
Na de pauze was het tijd om in deelworkshops met elkaar in gesprek te gaan over waar alle partners aan werken. Hierbij zoomden we met name in op waar we elkaar kunnen versterken. De Kaderrichtlijn Water (KRW), Natura 2000, PAGW, de Natuurherstelverordening, Kaderrichtlijn Mariene Strategie en andere trajecten hebben een andere afbakening, maar zijn (deels) op hetzelfde geografische gebied van toepassing. Marijn Tangelder, Anna de Kluijver, Mascha Dedert en Dirk van de Ven begeleidden deze deelworkshops. Ze gingen met de deelnemers in gesprek aan de hand van vier focuspunten uit het Uitvoeringsprogramma Zuidwestelijke Delta 2050.
Volkerak-Zoommeer als sleutelgebied
Voor het Volkerak-Zoommeer liggen de grootste kansen in het verbeteren van de verbindingen met andere wateren in het hoofdwatersysteem. Dit draagt direct en indirect bij aan de doelen van verschillende programma’s. Tijdens de gesprekken werd duidelijk hoe waardevol het is om verschillende perspectieven samen te brengen. Zo noemden de deelnemers het verbeteren van de vispasseerbaarheid van de Bathse Spuisluis als een maatregel die bijdraagt aan de doelen van de PAGW, de KRW en de Natuurherstelverordening.
Door inzichten en belangen samen te brengen, ontstaat een sterker en eenduidiger verhaal voor betrokken partijen en bewoners. Tegelijkertijd vraagt het verbeteren van deze verbinding om een bredere afweging. Daarbij moeten ook andere verbindingen met grote wateren en relevante beleidskaders, zoals de visserijwetgeving en Natura 2000, worden meegenomen.
Robuuste verbindingen
Hoe maken we van het mozaïek aan wateren in de Delta een samenhangend ecologisch netwerk? Vanuit het perspectief van 2050 verkenden de deelnemers de kansen voor robuuste verbindingen, zowel tussen wateren als tussen mensen en organisaties. Daarbij is het belangrijk om verder te kijken dan alleen vispassages. De levenscyclusbenadering van het waterschap werd breed ondersteund en sluit goed aan bij de ambities van de PAGW. Bij deze benadering worden naast intrek en geschikt opgroeihabitat ook de mogelijkheden voor uittrek meegenomen. Ook het beschermen en ontwikkelen van ondiepe wateren en geschikte leefgebieden is belangrijk voor een goed functionerend ecologisch netwerk.
Rond het Volkerak-Zoommeer liggen onder meer kansen bij de Bathse Spuisluis, de Krammersluizen, Volkeraksluizen en Bergse Diepsluis. Verbeteringen bij de Bathse Spuisluis kunnen mogelijk worden gekoppeld aan de renovatieopgave en de Brabantse Swimway. Ook het migratievriendelijker maken van de Braakman en het versterken van de zoet-zoutovergang bij het Rammegors bieden perspectief. Daarnaast is er aandacht nodig voor geleidelijke zoet-zoutovergangen en brakke zones. Deze zijn van grote ecologische waarde, maar nog onvoldoende verankerd in bestaande programma’s. Voor een robuuste ecologische verbinding is meer nodig dan alleen een vispassage.
Dynamische deltanatuur
Wat willen we in 2050 hebben bereikt op het gebied van dynamische deltanatuur? Vanuit de biotopenkaart uit het streefbeeld Rijn-, Maas en Scheldemonding verkenden de deelnemers de ambities voor de toekomst. Zij schetsten een delta waarin dynamiek, flexibiliteit en eigenheid centraal staan. Een natuurlijk systeem met verbonden wateren, geleidelijke zoet-zoutovergangen en een grote variatie aan leefgebieden, van diep tot ondiep water en van land tot water. Ook voldoende en veerkrachtige zoetwaterbeschikbaarheid, ruimte voor natuur, gezonde bodems en een goede waterkwaliteit zijn belangrijk. Zo werken we toe naar estuaria van de Rijn, Maas en Schelde die functioneren als een vis- en vogelparadijs.
Om deze ambities te realiseren, moet natuur ook bestuurlijk en institutioneel een stevigere positie krijgen. Natuur moet een volwaardige pijler zijn en geen meekoppelkans of gebruiksfunctie. Dat vraagt om daadkrachtige overheden die duidelijke keuzes maken, natuurlijke processen als uitgangspunt nemen en natuur structureel verankeren in beleid en uitvoering. Een gezamenlijke langetermijnstrategie, een toekomstgerichte rijksvisie op de Rijn-, Maas en Scheldemonding en heldere kaders voor ondernemers en overheden kunnen hierbij helpen. Ook is het belangrijk om inspirerende verhalen te ontwikkelen die laten zien wat dynamische deltanatuur oplevert en hoe natuurherstel kan bijdragen aan andere maatschappelijke opgaven.
Van lijnen naar zones
In de Rijn-, Maas- en Scheldemonding liggen kansen om de verbindingen tussen wateren en leefgebieden te versterken. Daarbij is het belangrijk om verder te kijken dan afzonderlijke verbindingen of vispassages. De stap van lijnen naar zones betekent dat we ook inzetten op geleidelijke overgangen tussen zoet en zout water, ondiepe oevergebieden en brakke zones. Juist deze gebieden zijn van grote waarde voor vissen en andere soorten en dragen bij aan een gezond en veerkrachtig ecosysteem.
Dit vraagt om een samenhangende aanpak, waarin natuurlijke processen en de ontwikkeling van leefgebieden centraal staan. Door wateren, zones en opgaven in de hele Rijn-Maas-Scheldemonding met elkaar te verbinden, versterken we de ecologische samenhang van de Delta. Dat vraagt om samenwerking tussen overheden, waterbeheerders en natuurorganisaties, zodat maatregelen elkaar aanvullen en bijdragen aan een gedeeld toekomstbeeld voor een dynamische, robuuste delta.
We kijken terug op een vruchtbare bijeenkomst, waar we zeker een vervolg aan zullen geven! Ideeën? Laat ze horen!