Het Watersnoodmuseum vormde een passende locatie voor de Werkconferentie. Hier wordt niet alleen de geschiedenis van de Watersnoodramp verteld, maar ook gewerkt aan nieuwe manieren om het gesprek over klimaat, water en de toekomst van onze delta te voeren. Bij de opening van de Werkconferentie verwoordde Barbara dat treffend: ‘Laten we niet alleen het verhaal vertellen van de strijd tegen het water, maar juist van het leven mét het water.’ Volgens haar ligt daarin ook de opdracht van het Watersnoodmuseum. ‘Het Watersnoodmuseum draait om herinneren, leren én vooruitkijken. De Watersnoodramp van 1953 heeft vreselijk leed veroorzaakt, maar ook tot heel veel vernieuwing geleid. Neem de Deltawerken. Nu is de grote vraag hoe wij “van ná de Ramp blijven”, hier en in de rest van de wereld.’
Van strijd naar samenleven met water
‘Na de Ramp was de begrijpelijke reactie om de dijken steeds hoger te maken en ons als het ware van het water af te keren,’ vervolgt Barbara. ‘We spreken nog steeds vaak over de “strijd tegen het water”. Maar als je kijkt naar de combinatie van zeespiegelstijging, bodemdaling, droogte en extreme regenval, zijn er weer andere vernieuwende vormen van leven met water nodig. Werken mét het water, in plaats van ertegen strijden, is daarbij een belangrijk uitgangspunt. Het mooie is dat wij hier in Nederland al honderden, zelfs duizenden jaren ervaring mee hebben. We hebben ons steeds aangepast aan de tijd.’ Juist daarom ziet zij een belangrijke rol voor het Watersnoodmuseum. ‘Wij ontvangen jaarlijks zo’n 100.000 bezoekers van alle leeftijden en achtergronden. Met toegankelijke presentaties, serious games en kunst kunnen we laten zien én voelen wat er op het spel staat. De aandacht voor de Ramp van 1953 creëert daarbij een urgentiebesef dat er anders misschien niet is. Tegelijkertijd gaat het ons nooit om één oplossing, maar om de keuzes en de gevolgen daarvan zichtbaar te maken.’
Het goede gesprek
Dat sluit volgens haar naadloos aan bij het programma Zuidwestelijke Delta. ‘Het is een logische samenwerking, want wij hebben dezelfde missie: alle generaties leren leven met de kracht van water. Binnen het samenwerkingsverband is veel aandacht voor het betrekken van de maatschappij. Dat doen wij iedere dag.’ Tijdens de Werkconferentie stond ook de vraag centraal hoe toekomstige generaties een stem kunnen krijgen in de keuzes van vandaag. ‘Toekomstige generaties zullen leven in de wereld die wij nu maken. Wij leven in een gebied dat voortkomt uit de keuzes van de mensen vóór ons. Daarom moeten wij nu verstandige keuzes maken voor de generaties na ons.’ Voor Barbara begint dat met het goede gesprek. ‘Als alle betrokkenen, nu én in de toekomst, aan tafel zitten. Met ons spel Oosterschelde in Onderhandeling wordt dat heel tastbaar. Daar zitten bijvoorbeeld een burger uit Zierikzee, een campinghouder, maar ook een ui en een vogel aan tafel om te spreken over de toekomst van dit mooie gebied. De kern is goed naar elkaar luisteren en kijken waar je elkaar vindt.’
Ervaren maakt keuzes tastbaar
Tijdens de Werkconferentie gingen deelnemers aan de slag met verschillende serious games waaronder Delta Dilemma van het Watersnoodmuseum. ‘Op een speelse manier raak je de kern van de vragen rondom waterveiligheid. In Delta Dilemma moeten deelnemers samen keuzes maken voor de toekomst van de delta. Doe je dat niet, dan stroomt het gebied onder. Dat maakt echt voelbaar dat we geen keuze hebben dan te handelen.’ De spellen laten volgens haar zien dat klimaatadaptatie een zogenoemd “wicked problem” is. ‘Er spelen veel belangen en bij iedere keuze verlies je ook iets. Tegelijkertijd wordt heel duidelijk dat niets doen geen optie is.’ Ook de nieuwe minimetronoom, die samen met het Delta Climate Center is ontwikkeld, draagt daaraan bij. ‘Je ziet hoe water meandert, zandbanken ontstaan en geulen zich vormen. Honderdduizenden jaren landschapsontwikkeling voltrekken zich voor je ogen. Bovendien kun je direct zien wat het effect is van menselijke ingrepen. Het is een onderzoeksinstrument, maar wel één dat begrijpelijk is voor mensen van alle leeftijden.’
Leren van het verleden
Dat verleden staat ook centraal in het promotieonderzoek van Marlies van Opheusden binnen Delta Values. Zij onderzoekt hoe de geschiedenis van de Watersnoodramp doorwerkt in de keuzes die we vandaag maken. ‘Onze geschiedenis en onze waarden hangen sterk samen en spelen een grote rol in gesprekken over de toekomst. De Ramp heeft, heel begrijpelijk, een enorme invloed gehad op ons denken over waterveiligheid.’ Volgens Barbara is het nu tijd om opnieuw uit te zoomen. ‘We moeten beseffen dat we al duizenden jaren leven mét het water en ons steeds opnieuw hebben aangepast. Dat vermogen om te vernieuwen zit in onze geschiedenis. Ik hoop dat bestuurders en beleidsmakers uit dit onderzoek vooral het belang meenemen van innovatie, veerkracht en ver vooruitkijken.’
Blijven vernieuwen
Op de vraag wat de grootste uitdaging is voor de komende generatie, hoeft Barbara niet lang na te denken. ‘Samenwerken, met de toekomstige generaties in gedachten.’ En als we in 2053 terugkijken, honderd jaar na de Watersnoodramp? ‘Dan hoop ik dat mensen zullen zeggen dat de Ramp niet alleen heeft geleid tot het wereldwonder van de Deltawerken, maar ook tot daadkracht en innovatie in alle jaren daarna.’
Serious games: samen keuzes maken
Het Watersnoodmuseum heeft twee serious games: Delta Dilemma en Oosterschelde in Onderhandeling. In deze spellen kruipen deelnemers in de rol van verschillende belanghebbenden en ervaren zij hoe ingewikkeld keuzes rond waterveiligheid, natuur, economie en leefbaarheid zijn. Door samen te onderhandelen en afwegingen te maken, wordt duidelijk dat klimaatadaptatie vraagt om samenwerking én begrip voor elkaars belangen.
De minimetronoom: een landschap in beweging
Sinds dit voorjaar beschikt het Watersnoodmuseum over een minimetronoom, ontwikkeld in samenwerking met het Delta Climate Center. Dit interactieve onderzoeksinstrument laat zien hoe eb en vloed, stroming en sedimentatie een landschap vormen. Bezoekers kunnen zelf ervaren wat het effect is van ingrepen, zoals een dijk of waterkering. Zo worden complexe processen rond water, klimaat en landschap voor jong en oud inzichtelijk.